Sytuacja przed Bretton Woods i jego powstanie.

Po I Wojnie Światowej kraj pragnęły powrócić do jak najszybciej do przedwojennej stabilizacji. Dyskusję na temat do powrotu do przedwojennego systemu, w którym każda waluta musiała być oparta o odpowiednio wysokie rezerwy złota i walut obcych rozpoczęto w 1926 roku. Jednakże szereg pomyłek jak ustalenie słabnącej Wielkiej Brytanii na głównego organizatora systemu oraz nie właściwe ocenienie deprecjacji niektórych walut narodowych spowodował szybki upadek tego sytemu. Co stanowiło jeden z powodów załamania gospodarki światowej w 1929 roku. Reakcją na to były próby zwiększenia eksportu przez kraje dotknięte załamaniem poprzez deprecjację swoich walut. Strategia ta była dobra na krótką metę, póki kraj mógł przeceniać wartość waluty szybciej niż inne, prowadziło to jednak do bankructw i bezrobocia, które dalej napędzały spiralę załamania gospodarki. Szereg konferencji światowych mających miejsce w latach 30 poprzedniego wieku nie poprawił sytuacji. Po II Wojnie Światowej konieczność wprowadzenia jednego systemu monetarnego nabrała nowego znaczenia.

Na tej właśnie fali odbyła się w 1944 roku konferencja w Bretton Woods w stanie New Hampshire (USA), której głównym celem było wprowadzenie systemu monetarnego przy jednoczesnym uniknięciu poprzednich błędów. Czterdzieści cztery kraje wzięły udział w tej konferencji.

Głównymi twórcami sytemu z Bretton Woods było dwóch sławnych ekonomistów Amerykański Minister Skarbu Harry Dexter White oraz brytyjski ekonomista John Maynard Keynes. Dokładniej rzecz biorąc każdy z nich przygotował swoja własną propozycję, które okazały sie zbieżne w wielu punktach. Obaj sie zgadzali, że należy powołać Bank Odbudowy (Bank for Reconstruction) oraz Międzynarodowy Fundusz Stabilizacyjny (International Stabilisation Fund ), przy czym Keynes proponował danie Funduszowi prawa emisji pieniędzy oraz działania na dużo większą skalę niż uważał to za konieczne White.

Rozbieżności pomiędzy oboma pomysłami występowały też w sferze umiejscowienia problemu związanego z balansem finansowym. Keynes postulował żeby obie strony tzn. kraje z nadwyżka płatności powinny importować dobra z krajów o niedoborem płatności. White zaś twierdził, że brak równowagi pomiędzy obiema stronami dotyczy tylko krajów z deficytem. Podczas konferencji propozycje, Keynesa nie były nawet brane pod uwagę. Zaś prawie w całości przyjęto pomysł White, obecni ekonomiści twierdzą, że był to jeden z błędów konferencji w Bretton Woods i przyczyna upadku całego sytemu gdyż Keynes miał rację.

Reguły przyjęte podczas konferencji natychmiast rozpoczęto wprowadzać w życie, Stany Zjednoczone wyznaczyły parytet wymiany dolara na zło to na: 1 uncja = 35$, zaś pozostałe kraje, które ratyfikowały traktat ustaliły parytety wymiany swoich walut na dolara. W ramach konferencji w Bretton Woods zostały powołane następujące organizacje Międzynarodowy Fundusz Walutowy (International Monetary Fund) oraz Międzynarodowy Bank Rozwoju i Odbudowy (International Bank for Reconstruction and Development), który później przekształcił się w Bank Światowy (World Bank). Najważniejszą rzeczą wprowadzoną po konferencji w Bretton Woods był parytet wymiany każdej waluty kraju, który ratyfikował umowę z dolarem amerykańskim przy zachowaniu maksymalnego odchylenia ustalonego poziomu o 1%.

Dominacja dolara

Po II Wojnie Światowej dolar amerykański był najsilniejszą walutą na świecie z największą mocą nabywczą. Jednocześnie Stany Zjednoczone miały najmniej zniszczoną gospodarkę z krajów uczestniczących w II Wojnie Światowej, która nie straciła rozpędu nawet po przestawieniu jej na cywilną produkcję. Kraje europejskie ze zniszczonymi gospodarkami były poważnie zadłużone w Stanach Zjednoczonych. Pozostałe państwa świata też bardziej ceniły dolara amerykańskiego niż inne waluty. Te czynniki utrwaliły supremację dolara na świecie, która trwała do końca wieku. A przerwało ją dopiero wprowadzenie waluty zjednoczonej europy euro. Umocnieniu systemu z Bretton Wood służyło też umieszczenie central dwóch światowych organizacji powstałych w wyniku traktatu w Waszyngtonie.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy

Oficjalnie został powołany 27 grudnia 1945 przez 29 państw, które podpisały traktat z Bretton Wood. Pierwsze operacje finansowe wykonał 1 marca 1947 roku. Obecnie jest potężną organizacją międzynarodową zrzeszającą 189 państw z całego świata. Jego głównymi celami jest popularyzacja międzynarodowej wymiany walutowej, zabezpieczanie kursów walut w celu unikania ogólno światowych spadków oraz znoszenie barier w wymianie walutowej. Członkowie IMF mogą być wspierani przez Fundusz Walutami jego środkami w celu wyrównania problemów z walutą danego kraju. Każdy kraj zgłaszający akces do Międzynarodowego Funduszu Walutowego musi dokonać wpłaty środków nazywanych [quota subscription], od tego zależy jego pozycja w Funduszu. Zarazem po dokonaniu tej płatności może 10% jej wartości pożyczyć od IMF w wypadku problemów finansowych, pożyczka ta musi zostać zwrócona najszybciej jak to tylko jest możliwe. Zwykle następuje to w okresie do 5 lat jednocześnie wartość pożyczki może zostać powiększona w wypadku dalszych trudności. Kraj zwracający sie do Funduszu musi przedstawić cel wykorzystania pozyskanych środków, głownie pożyczki są zaciągane na inwestycje oraz w celu pozyskania innych walut. Pieniądze pożyczane z IMF są zwykle niżej oprocentowane niż rynkowe stopy procentowe. W szczególności różnice to zauważają państwa o niskiej zdolności kredytowej. Władzę nad Funduszem Walutowym sprawuje rada gubernatorów składająca się z reprezentantów wszystkich pańąstw zrzeszonych, są to najczęściej ministrowie finansów spotykająca się na okazyjnych spotkaniach. Codzienną pracę IMF prowadzi rada 24 dyrektorów.

Bank Światowy

Głównymi celami Banku Światowego jako największej instytucji finansowej na świecie jest pomoc krajom rozwijającym się zarówno finansowa jak i merytoryczna. Jest aktywny w ponad 100 krajach rozwijających się poprzez pomoc inwestora strategicznego dla agencji rządowych, organizacji pozarządowych oraz prywatnych przedsięwzięć. World Bank jest niezależna agencją Organizacji Narodów Zjednoczonych. Każdy kraj, który chce do niego przystąpić musi również należeć do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Działaniem Banku Światowego zarządza rada gubernatorów reprezentujących każdy kraj członkowski. Jednak większość decyzji podejmuje rada nadzorcza banku składająca się z 5 dyrektorów. Dyrektora Banku Światowego mianują władze Stanów Zjednoczonych a zatwierdza go rada nadzorcza.

Zmiany w systemie

System z Bretton Woods nie przetrwał długo w swojej podstawowej postaci. Usamodzielnienie się wielu kolonii w latach 50 XX wieku, spowodowało pojawienie się wielu nowych rozwijających się krajów, które liczyły na pomoc organizacji światowych takich jak IMF jak i Bank Światowy. Dlatego po egidą tych dwóch agend powołano w 1956 International Finance Cooperation (IFC), który miał za zadani udzielanie kredytów firmom z krajów rozwijających się. Zaś w 1961 powołano do życia International Development Association (IDA) udzielającą pożyczek krajom rozwijającym się na jeszcze bardziej z liberalizowanych zasadach niż Bank Światowy. Lata 60 XX wieku przyniosły kolejne zmiany. Nadspodziewanie szybki rozwój w krajach uczestniczących w II Wojnie Światowej spowodował osłabienie pozycji dolara amerykańskiego. Reakcją IMF na tą sytuację była emisja Special Drawing Rights (SDRs), które kraje zrzeszone w Funduszu Walutowym mogły dodać do swoich zasobów walut i złota. Przedłużający się brak równowagi w wymianie walutowej pomiędzy krajami zachodnimi doprowadził do dalszego osłabienia całego systemu z Bretton Woods. Powodem tego była za silna pozycja dolara w stosunku do mocy gospodarki Sanów Zjednoczonych. Wprowadzenie restrykcyjnej polityki w stosunku do wymienialności dolara pod koniec lat 60 spowodowało wzrost inflacji w innych krajach, co zaowocowało kompletnym odejściem od parytetów wymian dolara i oparcia walut narodowych na złoto w rok 1973. Obecnie wiele dużych i silnych gospodarczo państw pozwala na wolną wymianę swojej waluty, co prowadzi do uwolnienia i urynkowienia kursów. Inne kraje wiązały swoje waluty z silniejszymi poprzez parytety albo starały się utrzymywać pozycję swoich walut poprzez operacje na światowych rynkach finansowych. System z Bretton Woods stał się raczej zlepkiem umów i metod oraz płaszczyzną wymiany informacji oraz stabilizacji.

Bretton Woods a sprawa Polska

Polska przystąpiła do sytemu z Bretton Woods poprzez przystąpienie do Międzynarodowego Funduszu Walutowego 27 grudnia 1945 roku. Od tamtego czasu w szczególności po 1989 roku stała się beneficjantem pożyczek z Banku Światowego.

Bretton Woods obecnie

Obecnie system wymienialności walut na złoto i stałych parytetów ich kursów upadł i został zaniechany, jego miejsce zajęły dzięki rozwojowi systemów teleinformatycznych płynne kursy walut.

Powołane w tamtym okresie instytucje jak Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy wrosły już w gospodarkę światową, jednocześnie starają się nadążać za szybko zmieniającym się światem.